पर्सा, २६ भदाै २०७८ ।
वीरगञ्जको सर्वोत्तम स्टील उद्याेगमा फलाम गलाउने क्रममा भट्टी पड्किएर घाइते भएकामध्ये पाँच मजदुरको ज्यान गएको छ । यही भदौ १० गते उद्योगमा फलाम गलाउने क्रममा भट्टी पड्किँदा १५ मजदुर घाइते भएका थिए ।
तीमध्ये गम्भीर घाइते भएका ६ जना मजदुरलाई उपचारका लागि विहारको पटनामा रहेकाे अपोलो अस्पतालमा लगिएको थियो । उपचारका क्रममा पाँच जनाको ज्यान गएको प्रहरीले जनाएको छ ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साका अनुसार ज्यान गुमाउनेमा भारतको विहारका ५२ वर्षीय विनोद पाण्डे, २७ वर्षीय गगन नायक, उत्तर प्रदेशका ३२ वर्षीय धिरु सहनी, लखनऊका ३७ वर्षीय मानस परिदा र ३० वर्षीय रामकुमार यादव रहेका छन् ।
उपचारकै क्रममा यही भदौ १६ गते तीन जना र भदौ १८ गते २ जनाको ज्यान गएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ । अन्य घाइतेहरुको वीरगञ्जको अस्पतालमा उपचार भइरहेको बताइएको छ ।
बागलुङ, २६ भदौ २०७८ ।
नेपाली कांग्रेस जैमिनी नगर समिति सभापतिमा युवा नेता पुरन श्रीसले उम्मेदवारी दिने तयारी गर्नुभएको छ । वर्तमान नगर सचिव समेत रहनुभएका श्रीसले १४ औँ नगर अधिवेशनमा सभापतिको पदमा उम्मेदवारी दिन लाग्नुभएको हो ।
बागलुङको जैमिनी नगरपालिका १० राङ्खानीमा जन्मनुभएका श्रीसले राजनितिमा युवाहरुको आकर्षण र पुस्ता हस्तान्तरणका लागि आफूले नगर सभापतिमा दावी गर्न लागेको जानकारी दिनुभयो । “अग्रजहरुलाई सम्मान सहित युवाहरुलाई अवसरको लागि हामी अगाडि आएका छौँ” जिल्लाखबर डटकम सँग उहाँले भन्नुभयो “एक व्यक्तिले अनेक पद ओगट्ने तर काम प्रभावकारी नहुने दिएकाले एक व्यक्ति, एक पद, एक कार्यकाल भन्ने नारा लिएको छु, यसलाई प्रभावकारी कार्यन्वयनका लागि मलाई सबै जनताको साथ चाहिन्छ ।”
विशेषत गुटको राजनितिले समग्र पार्टी पंक्ति र विकासप्रेमी नेताहरुलाई प्रभावित पार्ने भएकाले यसलाई निरुत्साहित गर्नका लागि आफू लागि पर्ने भन्दै उहाँले सम्पूर्ण लोकतान्त्रिक मुल्य मान्यतामा विश्वास गर्ने नगरवासीहरुको लागि नगर सभापतिमा उम्मेदवारी दिन लागेको बताउनुभयो ।
२०६८ सालदेखि राजनितिमा सक्रिय श्रीस २०६८ सालदेखि २०७१ सालसम्म नेपाल विद्यार्थी संघ थापाथली क्याम्पसको इकार्ई उपाध्यक्ष, नेपाल विद्यार्थी संघ ११ औँ महाधिवेशन प्रतिनिधि, २०७३ सालदेखि २०७५ सालसम्म नेपाल मगर विद्यार्थी संघको केन्द्रिय सदस्य तथा प्रविधिक विभाग प्रमुख, २०७४ सालदेखि २०७६ सालसम्म नेपाल तरुण दल जैमिनी नगर सचिव रहनुभएको थियो । श्रीस २०७६ सालदेखि हालसम्म नेपाली कांग्रेस जेमिनी नगर सचिव र नेपाल राष्ट्रिय मगर संघ बागलुङ जिल्ला उपाध्यक्ष हुनुहुन्छ ।
नेपाली कांग्रेस जैमिनी नगर सभापतिको लागि श्रीस सँगै अर्का युवा नेता विष्णु प्रसाद पौडेल, वर्तमान नगर सभापति काशिराम आचार्य र जैमिनी नगरपालिका वडा नं २ का वडा सदस्य समेत रहनुभएका प्रेम सापकोटाको दावी रहने चर्चा चलेको छ ।
काठमाण्डाै, २६ भदाै २०७८ ।
भाद्र शुक्ल पञ्चमीका दिनमा मनाइने ऋषिपञ्चमी आज अरुन्धतीसहित सप्तऋषिको पूजा आराधना गरी मनाइँदैछ । महिलाले आज बिहानै उठेर नित्य कर्म गरी नजिकको नदी, खोला, ताल, तलैया र पोखरीमा गएर ३ सय ६५ वटा दतिवनले दाँत माझ्ने र स्नान गर्ने चलन छ ।
स्नान गरेपछि अरुन्धतीसहित अत्रि, गौतम, भारद्वाज, जमदग्नि, वशिष्ठ, कश्यप र विश्वामित्रको पूजा गर्ने गरिन्छ । यसलाई ऋषिपञ्चमीको पूजा लगाउने भनिन्छ ।
सप्तऋषिको पूजा गर्ने पञ्चमी भएकैले आजको पञ्चमीलाई ऋषिपञ्चमी भन्ने गरिएको हो । आज काठमाण्डौको टेकु, मूलपानीलगायत देशभरका ऋषेश्वर मन्दिरमा पूजाआजाका लागि श्रद्धालु महिला भक्तजनको भीड लाग्छ ।
कोरोना महामारी कम हुँदै गएकाले मन्दिर खुला गरिए पनि भौतिक दूरी कायम गरी स्वास्थ्य सुरक्षाका मापदण्ड अपनाएर पूजा आराधना गर्न प्रशासनले आह्वान गरेको छ । उज्यालाे अनलाइनबाट
काठमाडौँ, २६ भदौ २०७८ ।
सरकारले क्यान्सर, मिर्गौला रोगी र मेरुदण्डका गम्भिर बिरामीलाई उपचार खर्चका लागि मासिक पाँच हजार रुपियाँ दिने भएको छ ।
शुक्रबार बसेको प्रतिनिधिसभा बैठकमा अर्थसम्बन्धि अध्यादेशलाई प्रतिस्थापन गर्न विधेयक प्रस्तुत गर्दै अर्थमन्त्री जर्नादन शर्माले ती बिरामीलाई मासिक रु पाँच हजार दिने जानकारी दिनुभयो । अर्थमन्त्री शर्माले यही भदौ २३ गतेसम्म एक करोड ३३ लाख ५९ हजार मात्रा खोप आइसकेको र करिव तीन करोड मात्रा खोप प्राप्त हुने जानकारी दिनुभयो । नेपालमा १७ प्रतिशतले कोरोना भाइरस विरुद्धको खोप लगाइसकेका छन् ।
उहाँले सबै नेपालीलाई निःशुल्क खोप उपलब्ध गराउने सरकारले पाँच अर्ब बजेट विनियोजन गरेको बताउनुभयो ।
अर्थमन्त्री शर्माले चालु खर्चतर्फ बैठक भत्ता, इन्धन, मर्मत, कर्मचारी, खर्च सीप विकास तथा जनचेतना तालिम र गोष्ठीसम्बन्धी, कार्यक्रम, अनुगमन मूल्याङ्कन, भ्रमण र विविध कार्यक्रम खर्च शीर्षकमा न्यूनतम १० प्रतिशतका दरले बजेट कटौती र उक्त कटौती गर्दा तत्काल बचत हुन जाने देखिएको रु पाँच अर्ब कोभिड–१९ को खोपका लागि प्रबन्ध मिलाएको बताउनुभयो ।
यस्तै राजनीतिक परिवर्तनको आन्दोलनमा बलिदान गर्ने परिवारको लागि जीवनवृत्ति वापत मासिक रु तीन हजार प्रदान गर्ने व्यवस्था प्रतिस्थापन विधेयकमा उल्लेख गरिएको छ ।
काठमाण्डाै, २५ भदाै २०७८ ।
अबको तीन दिन मनसुन कमजोर रहने मौसमविद्ले बताएका छन् ।न्यूनचापीय रेखाको प्रभाव नेपालमा कम परेकाले अबको तीन दिन लगातार झरी पर्ने वा भारी वर्षा हुने सम्भावना नरहेको मौसमविद् समिर श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।
तर स्थानीय वायुको प्रभावका कारण सामान्य बदली भइ देशका केही ठाउँमा सामान्यदेखि मध्यम खालको पानी पर्ने सम्भावना छ । आज कर्णाली, सुदूरपश्चिम र लुम्बिनी प्रदेशका केही ठाउँमा सामान्यदेखि मध्यम खालको पानी पर्ने सम्भावना छ भने अरु ठाउँको आकाशमा सामान्य बादल लागेर हल्का पानी पर्ने सम्भावना रहेको मौसमविद् श्रेष्ठले बताउनुभयो ।
असोजको पहिलो हप्ता सम्म नै यो वर्षको मनसुन रहने भएकाले अबको तीन दिन मनसुन कमजोर भए पनि फेरि पानी पार्ने मौसमी प्रणाली नेपाल भित्रिएर ठूलो पानी वा लगातार झरी पर्ने सम्भावना पनि रहने सक्ने उहाँले बताउनुभयो । उज्यालाे अनलाइनबाट
राष्ट्रिय जनगणना कात्तिक २५ देखि मङ्सिर ९ सम्म हुने, यस्ताे छ सम्पुर्ण कार्यतालिका
काठमाडौँ, २५ भदौ २०७८ ।
कोभिड–१९ को सङ्क्रमण बढेसँगै सरकारले गत वैशाख १९ गतेदेखि बन्दाबन्दीको घोषणा गरेपछि स्थगित भएको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ को मूल गणना कार्य आगामी कात्तिक २५ देखि मङ्सिर ९ सम्म हुने भएको छ ।
पूर्वनिर्धारित कार्यक्रमअनुसार जनगणनाको मूल गणना कार्य २०७८ जेठ २५ देखि असार ८ सम्ममा सम्पन्न गर्ने कार्यक्रम रहेको थियो । प्रत्येक १० वर्षमा हुने राष्ट्रिय जनगणना यस वर्ष पाँच महिना ढिला गरी ‘मेरो गणना, मेरो सहभागिताः राष्ट्रिय जनगणना २०७८’ भन्ने नाराका साथ हुन गइरहेको छ ।
कोभिड–१९ महामारीका कारण नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को गत वैशाख १९ गतेको निर्णयअनुसार स्थगन भएको राष्ट्रिय जनगणनाको कार्यक्रम पुनःसञ्चालन गर्न केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागबाट तयार गरेको नयाँ कार्यतालिका मन्त्रिपरिषद्को गत भदौ २१ गतेको बैठकले स्वीकृत गरेको छ । कोभिड–१९को सङ्क्रमण दर निरन्तर कम भइरहेको, बन्दाबन्दीको अवस्था नरहेको तथा जनजीवन सामान्य अवस्थामा फर्किरहेकाले स्थगन भएको जनगणना सरकारले पुनः सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको हो ।
यस जनगणनामा ३९ हजार गणक तथा आठ हजार सुपरिवेक्षकले अनुमानित ७० लाख परिवार तथा तीन करोड जनसङ्ख्याको गणना १५ दिनको कार्य अवधिमा सम्पन्न गर्ने तयारी भएको आज विभागमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा जानकारी दिइयो । विभागका महानिर्देशक नेविनलाल श्रेष्ठले हालसम्म सात प्रदेश जनगणना कार्यालय तथा ८० वटा जिल्ला जनगणना कार्यालय सञ्चालनमा रहेको, ३४९ स्थानीय जनगणना कार्यालय स्थापना गर्ने क्रममा रहेको, जनगणनाका लागि एक हजार ७११ जना प्रशिक्षक तयार गरिएको जानकारी दिनुभयो ।
उहाँका अनुसार यही भदौ ३० देखि असोज १८ सम्म घरपरिवार सूचीकरण कार्य सम्पन्न गरी कात्तिक २५ देखि मङ्सिर ९ गतेसम्म मूल गणना कार्य सम्पन्न गर्न आवश्यक पर्ने सुपरिवेक्षक, गणकलगायत अन्य जनशक्ति व्यवस्थापन भइसक्नेछ ।
राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय विकासका लक्ष्य मापन गर्न, आगामी २० वर्षका लागि जनसङ्ख्या प्रक्षेपण गर्न आदिका लागि पनि जनगणनाको तथ्याङ्क प्रयोग हुने हुँदा यसलाई सम्पन्न गराउनु सबैको कर्तव्य भएको राष्ट्रिय योजना आयोगका सचिव केवलप्रसाद भण्डारीले बताउनुभयो । देशमा बसोबास गर्ने विभिन्न जाति, भाषा, धर्म, क्षेत्र, वर्ग, लिङ्ग तथा उमेर समूहको अवस्था थाहा पाउनेदेखि उनीहरुको सामाजिक, आर्थिक तथा लैङ्गीक अवस्था कस्तो छ भन्ने बुझ्नका लागि पनि जनगणना गर्ने विश्वव्यापी प्रचलन रहेको छ ।
जनगणनाबाट प्राप्त तथ्याङ्कका आधारमा राज्यले आवश्यक नीति, योजना तथा कार्यक्रम तय गर्नेदेखि बनेका कार्यक्रमको अनुगमन÷मूल्याङ्कन हुने गर्दछ । जनगणनाको तथ्याङ्ककै आधारमा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण हुने, प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभाको सदस्य सङ्ख्या यकिन हुने, केन्द्र सरकारबाट प्रदेश सरकार र स्थानीय तहसम्म स्रोत परिचालन गर्न, राज्यका विभिन्न तहमा विभिन्न जाति, भाषा, धर्म, क्षेत्र, वर्ग तथा लिङ्गका व्यक्तिको समानुपातिक प्रतिनिधित्व सुनिश्चित हुने भएकाले यसलाई निकै महत्वका साथ हेर्ने गरिन्छ ।
प्रत्येक घरमा पुग्ने गणकले विभिन्न ८० वटा प्रश्न सोध्नेछन् र यसका लागि करिब २० मिनेटसम्म समय लाग्नेछ । “कुनै ठाउँमा छ महिनाभन्दा बढी वसोवास गरेका नेपाली नागरिकको सोही ठाउँबाट गणना गरिने छ”, महानिर्देशक श्रेष्ठले भन्नुभयो, “विदेशी कूटनीतिक नियोगमा कार्यरतदेखि वैदेशिक रोजगारीमा गएका र विदेशमा रहेका नेपालीलाई पनि गणनामा छुट्याइने छैन ।”
प्रत्येक १० वर्षमा एकपटक हुने राष्ट्रिय जनगणना नेपालमा पहिलोपटक १९६८ सालमा भएको थियो । जनगणनाको १२ आैं शृङ्खलासम्म आइपुग्दा पहिलोपटक २००८ सालमा स्थगित भई २००९ र २०११ सालमा गरिएको थियो भने कोरोना सङ्क्रमणका कारण यसपटक पाँच महिना ढिलाे हुन गएको छ ।
गृहको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन : झापा, अर्घाखाँची र रुकुम (पूर्व) प्रथम- बागलुङ उत्कृष्ट
काठमाडौँ, २५ भदौ २०७८ ।
गृह मन्त्रालयसँग सम्झौता भएको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनका आधारमा आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा झापा, अर्घाखाँची र रुकुम (पूर्व) जिल्ला अति–उत्कृष्ट अङ्कसहित प्रथम हुन सफल भएका छन् । मन्त्रालयद्वारा सार्वजनिक नतिजाअनुसार ललितपुर र रुकुम (पश्चिम) उत्कृष्ट कार्यसम्पादनसहित दोस्रो तथा गृल्मी जिल्लाले तेस्रो स्थान प्राप्त गर्न सफल भएको छ ।
अन्य ११ जिल्ला भने उत्कृष्ट कार्य सम्पादनस्तर रहेको जिल्ला घोषणा भएको मन्त्रालयका प्रवक्ता फणिन्द्रमणि पोखरेलले जानकारी दिनुभयो । मन्त्रालका अनुसार १८ जिल्ला उत्तम, २१ जिल्ला मध्यम र २१ जिल्ला न्यून कार्य सम्पादनस्तर भएको जिल्लाको सूचीमा परेका छन् ।
मन्त्रालयले विभिन्न छ वटा विषयगत क्षेत्र तोकेर कार्यसम्पादन सम्झौता गरेको थियो । शान्ति सुरक्षा, अपराध नियन्त्रण, सुशासन र सेवा प्रवाह, लागू औषध नियन्त्रण, विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन, विकास निर्माण अनुगमन र समन्वय, सदाचार र आर्थिक अनुशासनसँग सम्बन्धित कार्यसम्पादनको मापन गरिएको थियो ।
मन्त्रालयलाई अपराध नियन्त्रण मानव अधिकार संरक्षण, लैंगिक हिंसा न्यूनीकरण, सार्वजनिक सेवा प्रवाहमार्फत कानूनी राज्य तथा सुशासनको प्रत्याभूति दिलाउने जिम्मेवारी छ । नेपालको संविधानमा सार्वजनिक प्रशासनलाई स्वच्छ, सक्षम, निष्पक्ष, पारदर्शी, जनउत्तरदायी र सहभागितामूलक बनाउँदै राज्यबाट प्राप्त हुने सेवा सुविधामा जनताको समान र सहज पहुँच सुनिश्चत गरी सुशासनको प्रत्याभूति गर्ने उल्लेख छ । निजामती सेवा ऐन तथा नियमावली (व्यवस्थापन तथा सञ्चालन) ऐनमा सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी र गुणस्तरीय बनाउन सार्वजनिक निकायका पदाधिकारीसँग कार्य सम्पादन सम्झौता गर्ने व्यवस्था छ ।
गृह प्रशासन सुधार कार्ययोजना २०७४ मा विभागीय प्रमुख तथा कार्यालय प्रमुखसँग कार्य विवरण र सूचक तयार गरी कार्य सम्पादन सम्झौता गराई काममा खटाउन सक्ने व्यवस्था रहेको छ । उक्त कार्य क्षेत्र तथा कानूनी प्रावधानभित्र रही गृह मन्त्रालयले २०७५ देखि सचिव र प्रजिअबीच कार्य सम्पादन सम्झौता गरी वार्षिक मूल्याङ्कन गर्दै आइरहेको छ । सोही मूल्याङ्कनका आधारमा जिल्लालाई अति उत्कृष्ट, उत्कृष्ट, मध्यम र न्यूनस्तर भएका जिल्ला घोषणा गरी सार्वजनिक गरिएको हो ।
बागलुङ, २० भदौ २०७८ ।
बिहीबार रातिको अविरल वर्षापछिको पहिराले अवरुद्ध पोखरा–बागलुङ सडक खुल्न अझै समय लाग्ने भएको छ । मध्यपहाडी लोकमार्गको पर्वत खण्डको आठ किलोमिटर सडकमा २० स्थानमा पहिरो खसेर लोकमार्ग क्षतविक्षत भएको मध्यपहाडी लोकमार्ग आयोजना कार्यालयले जनाएको छ ।
मध्यपहाडी लोकमार्ग शुक्रबारदेखि नै खुलाउने प्रयास भए पनि कतै ठूला चट्टानसहितको पहिरो र कतै सडक नै बगाएका कारण लोकमार्ग एकतर्फी खुलाउन मङ्गलबार दिउँसोसम्म लाग्ने मध्यपहाडी लोकमार्ग आयोजना कार्यालय पर्वतका प्रमुख मेघराज मरासिनीले जानकारी दिनुभयो । “अहिले पाँचवटा स्काभेटर प्रयोग गरिएको छ, तर भ्याप्लेखोला नजिकै घरभन्दा ठूला चट्टान खसेका कारण नेपाली सेनासँग सहकार्य भइरहेको छ”, मरासीनिले भन्नुभयो, “मोदीको पाथीचौरबाट कुस्मातर्फ दुई स्काभेटर, कुस्माबाट पाथी चौरसम्म दुई र बीचमा एक स्काभेटर लगाएका छौँ ।”
उहाँका अनुसार भ्याप्लेखोलामा बम विस्फोट गरेर ढुङ्गा फुटाउने योजना भए पनि भौगोलिक हिसाबले अत्यन्तै कठिन छ । कल्पनाभन्दा ठूला पहिराले मध्यपहाडी लोकमार्ग क्षतविक्षत भएको र पुरानै अवस्थामा फर्काउन निकै समय लाग्नेछ । सवारी साधन ठप्प हुँदा तीन घण्टा लगाएर पैदलमार्फत जोखिमपूर्ण यात्रा गर्न यात्रु बाध्य भएका छन् । पर्वतको दोविल्लामा एक सय मिटर सडक नै बगाएकाले नयाँ ट्र्याक खुल्नुपर्नेछ भने धेरै स्थानमा सडकको जग नै बगाएको छ ।
अविरल वर्षापछिको पहिराले पर्वतमा ठूलो क्षति पु¥याउँदा साबिक धौलागिरिका पर्वत, म्याग्दी, बागलुङ, मुस्ताङमा यातयातसँगै विद्युत्, टेलिफोन तथा इन्टेरनेट सेवा अवरुद्ध भएको थियो । विद्युत्, टेलिफोन तथा इन्टेरनेट सेवा भने शनिबार साँझदेखि सञ्चालन भए पनि सडक सञ्चालमा सिङ्गो चार जिल्लाको सम्पर्कविच्छेद भएको हो । १३२ केभिए प्रसारण लाइनको दोविल्ला नजिकैको टावरमा क्षति पु¥याउँदा बिहीबार रातिदेखि दाना–खुर्कोट प्रसारण लाइन बन्द भएको छ ।
उक्त प्रसारण लाइनलाई मर्मतपछि सञ्चालन गर्न पाँच दिन लाग्ने जनाइएको छ । दोविल्लामा छ खम्बामा पु¥याएको क्षति मर्मतपछि धौलागिरिमा वितरण भइरहेको ३३ केभिए प्रसारण लाइन मर्मतपछि शनिबार साँझदेखि सञ्चालनमा आएको नेपाल विद्युत् प्राधिकरण बागलुङ वितरण केन्द्रका प्रमुख इन्जिनियर शिवनारायण गोशलीलले जानकारी दिनुभयो ।
विद्यार्थीलाई गृह शिक्षकको व्यवस्था गर्ने निर्देशिका तयार भयाे,गृह विद्यालय किन?बिस्तृतमा
काठमाडौं, १८ भदौ २०७८ ।
शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रले गृह विद्यालय (होम स्कूलिङ)को अवधारणा कार्यन्वयनका लागि गृह विद्यालय व्यवस्थापन सहजीकरण सामग्री २०७८ तयार गरेको छ ।
विषम परिस्थिति तथा प्रत्यक्ष रुपमा विद्यालयमा उपस्थित भइ शिक्षण सिकाइ गर्न नसकिने परिवेशमा घरमा नै बसेर सिकाइलाई निरन्तरता दिइ तोकिएको सिकाइ उपलब्धि तोकिएकै समयमा प्राप्त गर्न सघाउ पुर्याउने उद्देश्यले सामग्री तयार पारेको केन्द्रले जानकारी दिएकाे हाे । बालबालिकाको सिकाइ सहजीकरणमा अभिभावकलाई सहभागी गराई सिकाइमा सुधार गर्न नयाँ विधि र प्रक्रियालाई प्रयोग गर्दै बालबालिकाको पहिलो पाठशाला र अभिभावक पहिलो शिक्षक भन्ने अवधारणालाई स्थापित गर्न, सिकाइलाई दैनिक जीवन, व्यवहार र श्रमसँग जोड्नु, सीप विकास गर्न गृह विद्यालय व्यवस्थापन सहजीकरण सामाग्री, २०७८ तयार गरिएको केन्द्रका महानिर्देशक बैकुण्ठप्रसाद अर्यालले जानकारी दिनुभएकाे छ । ।
गृह विद्यालय किन आवश्यक छ ?
गृह विद्यालय सहजीकरण सामग्री विद्यार्थी सिकाइ सहजीकरणको लागि तयार गरिएको हो । बालबालिकाको सिकाइमा अभिभावक, विद्यालयका शिक्षक तथा सरोकारवाला सबैको सहभागिता रहोस् र सिकाइ विद्यालय बाहिर पनि निरन्तर रुपमा सञ्चालन भई शैक्षिक सत्र क्षति हुन नदिन यसको आवश्यक भएको केन्द्रको भनाइ छ । देशभर देखिएको कोरोना महामारीको प्रभाव वा यस्तै खालका अन्य महामारी वा प्राकृतिक प्रकोप आदिको समयमा वा सहज परिस्थितिमा समेत घरलाई नै बालबालिकाको पहिलो अनि उपयुक्त सिक्ने थलो-पाठशालाका रुपमा उपयोग गर्न सहयोग पुगोस भन्ने मान्यताले गृह विद्यालयको अवधारणा विकास भएको केन्द्रले जनाएको छ ।
कोभिडका कारण विद्यालय उमेर समूहका करीब ७० लाख बालबालिकाको सिकाइ निरन्तरताका लागि विद्यार्थी सिकाइ सहजीकरण निर्देशिका, २०७७ र विद्यालय शिक्षाको आकस्मिक कार्य योजना २०७७ स्वीकृत भई कार्यन्वयनमा रहेको केन्द्रको भनाइ छ । सो कार्य योजनाका बुँदा नम्बर ११ मा प्रत्येक घर परिवारलाई आफ्ना बालबालिकाको सिकाइमा सघन रुपमा सहभागी बनाउने गरी गृह विद्यालयको अवधारणा कार्यन्वयन गर्ने भन्ने बुँदाको आधारमा केन्द्रले सामाग्री तयार पारेको हो ।
कसरी गृह शिक्षक तोकिन्छ ?
गृह विद्यालयको अवधारणा कार्यन्वयनका लागि बालबालिका अध्ययन गर्ने विद्यालयका प्रधानाध्यापक-शिक्षकको सहयोगमा गृह शिक्षक तोक्नुपर्नेछ । गृह शिक्षक तोक्दा सकेसम्म उक्त घरमा माथिल्लो तहमा अध्ययन गरेको व्यक्तिहरु आमा वा बावु र सो नभए दाजु, दिदी, काका-काकी, बाजे÷बज्यै वा परिवारका अन्य सदस्य तोक्नुपर्ने उल्लेख छ ।
गृह शिक्षकको भूमिका के हाेत ?
बालबालिकाको अधिंकाश समय घरमा नै वित्ने भएकाले घरमा हुने सिकाइले उसको जीवनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । त्यसैले तोकिएको गृह शिक्षकले स्याहार, सुसार, खानपिन, स्वास्थ्य तथा सरसफाईमा संरक्षण गर्नुको साथै खेतबारीको काम, गाईवस्तुको स्याहार, घर सरसफाई या भान्छाको काम लगायतमा सहजीकरण गर्नुपर्नेछ ।
मातृभाषा, स्थानीय ज्ञान, सिप र प्रविधिमा आधारित विषयसँग सम्बन्धित क्रियाकलाप गराउने, शब्द, वाक्य, अनुच्छेद, निबन्ध, कथा लगायत सिर्जनात्मक तथा सीप विकास सम्बन्धी क्रियाकलाप गर्दा अन्य विषय क्षेत्रका क्रियाकलापहरुसँग पनि सम्बन्धित गराएर गर्ने । सम्भव भएका ठाउँमा, विद्यालयबाट दैनिक रुपमा टेलिफोन मार्फत घरमा नै गराउन सकिने पाठ्यक्रममा आधारित क्रियाकलापहरु प्रदान गरी गृह शिक्षक (अभिभावक) ले बालबालिकालाई गराउने ।
विद्यार्थीले गृह विद्यालयमा के सिक्छन् ?
गृह विद्यालयमा विद्यालय शिक्षाका तल्ला कक्षाहरुमा अध्ययनरत बालबालिकाहरुलाई दैनिक बिहान उठने, हातमुख धुने, खाजा खाने, समाचार सुन्ने, लेख्ने, खाना खाने, करेसावारीको काम गर्ने, चित्र बनाउने, खेल्ने, गीत गाउने लगायतको कार्यतालिका बनाउन लगाई कार्यन्वयन गर्न गृह शिक्षकले सहजीकरण र्गछन् । माथिल्लो कक्षाहरुमा अध्ययनरत बालबालिकाहरुका लागि पनि यसरी नै आवश्यकता अनुसार कार्ययोजना बनाई कार्यन्वयन गर्न सहजीकरण गर्न सक्छन् । सञ्चार र प्रविधिको आधारमा विद्यार्थी सिकाइ सहजीकरण निर्देशिकाले विद्यार्थीहरुलाई विभिन्न वर्गमा विभाजन गरेको छ ।
विद्यालय कक्षा शिक्षकको भूमिका
विद्यालयले आफुलाई जिम्म लगाएको टोलमा कम्तीमा हप्तामा एक पटक घर भेट गर्ने गरी योजना निर्माण गर्ने, अघिपछिको समयमा क्लोजर युजर ग्रुप (विद्यार्थीका लागि विशेष सुविधा भएको सीम) का माध्यामबाट विद्यार्थी तथा निजका अभिभावकसँग शिक्षण सिकाइका लागि निरन्तर सम्पर्कमा रहने तथा टेलिफोन मार्फत दैनिकरुपमा पाठ्यक्रमहरुमा आधारित क्रियाकलापहरु प्रदान गर्ने ।
घर भेटको क्रममा गृह शिक्षकलाई अप्ठ्यारो परेको विषयमा सहजीकरण गर्न गर्ने । पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकमा आधारित रहेर बालबालिकालाई सहजीकरण गर्ने र आउँदो हप्ताका लागि गृहकार्य दिने, विद्यार्थीले हप्ताभर घरमा आधारित सिकाइ सामग्रीमा गरेका कार्यको परीक्षण गरी पृष्ठपोषण प्रदान गर्ने लगायतका काम गर्नुपर्ने छ ।
विद्यालय व्यवस्थापन समितिको भूमिका
निर्देशिकाले विद्यालय विद्यालय व्यवस्थापन समितिको भूमिका समेत निर्धारण गरेको छ । विद्यालयको सेवाक्षेत्रमा गृह शिक्षक अवधारणालाई कार्यन्वयनमा ल्याउन अभिभावक र शिक्षकहरुसँग समन्वय र सहकार्य गर्ने, बालबालिकाको पठनपाठन निरन्तरताका लागि विद्यालय शिक्षक र गृह शिक्षकहरुबीच पुलको काम गर्नुपर्ने जनाएको छ ।
साथै आवश्यक पर्ने शैक्षिक सामग्रीको व्यवस्थापन गर्ने सम्बन्धित सरकारी तथा गैर सरकारी संस्थासँग समन्वय गर्ने, मानसिक रुपमा आफ्नो विद्यालय सेवा क्षेत्रभिका गृह शिक्षकहरको कार्यको अनुगमन गर्ने र बालबालिकाहरुको पठनपाठन निरन्तर भएको सुनिश्चित गर्न निर्देश गरेको छ ।
विद्यार्थीको सिकाइ मूल्यांकन विद्यालयले गर्नुपर्ने
यसरी गृह सिकाइबाट सिकेका विद्यार्थीको मूल्यांकन विद्यालयले गर्नुपर्नेछ । निर्देशिकाले बालबालिकाले घरमा सिकेका विषयवस्तु समेत समेटेर विद्यालयले विद्यार्थीको निरन्तर मूल्यांकनको व्यवस्था गर्ने । प्रधानाध्यापकले विद्यार्थीहरुको त्रैमासिक, वार्षिक मूल्यांक गर्न शिक्षकहरुलाई टोलहरु जिम्मा दिने, विद्यार्थी मूल्यांकनको अभिलेख व्यवस्थित गर्न लगाउने भनेको छ ।
यसरी निर्देशिकाले गृह शिक्षकले गर्न सक्ने क्रियाकलापहरु, सिकाइ सहजीकरणका लागि अभिभावक, विद्यालय कक्षा शिक्षक, विद्यालय व्यवस्थापन समिति, स्थानीय शिक्षा शाखा, शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई र गैरसरकारी संस्थाहरुको भूमिका समेत तोकेको छ । निर्देशिकामा होम स्कूलिङको परिचय, आवश्यकता, उद्देश्य, होम स्कूलिङ सञ्चालकको प्रक्रियासमेटिएको छ ।